Tên bạn bị dùng sai: mạo danh và lạm dụng danh tính học thuật

Tên của một nhà nghiên cứu là tài sản thật — nó gắn với uy tín được xây trong nhiều năm. Vì vậy nó bị lợi dụng.

Phần lớn người làm nghiên cứu không biết điều này xảy ra cho tới khi phát hiện tên mình ở nơi mình chưa từng đồng ý.

Các dạng thường gặp

Tên bị đưa vào ban biên tập của một tạp chí bạn chưa từng đồng ý tham gia. Tạp chí săn mồi dùng cách này để trông đáng tin.

Tên bị nêu là diễn giả của một hội thảo bạn chưa nhận lời.

Bị thêm tên vào bài báo mà bạn không đóng góp và không được hỏi.

Hồ sơ giả trên các nền tảng học thuật mang tên bạn.

Bị mạo danh trong thư từ — có người dùng tên bạn để liên hệ, xin dữ liệu, hoặc đề nghị hợp tác.

Công trình bị gán nhầm do trùng tên — không phải cố ý nhưng vẫn cần xử lý.

Tên bị dùng để quảng cáo một sản phẩm hoặc dịch vụ, hàm ý bạn ủng hộ nó.

Bài bị đăng lại ở nơi khác mà không có phép, đôi khi đổi tên tác giả.

Phát hiện sớm

• Tra tên mình định kỳ — mỗi vài tháng, mất mười phút.
• Đặt cảnh báo tự động cho tên mình trên các công cụ tìm kiếm học thuật.
• Kiểm tra các hồ sơ định danh xem có công trình lạ được gán không.
• Chú ý các thư cảm ơn lạ — đôi khi bạn nhận được thư cảm ơn về việc bạn chưa từng làm.
• Chú ý khi đồng nghiệp nhắc tới hoạt động bạn không biết mình có tham gia.

Xử lý khi bị đưa vào ban biên tập không phép

Đây là dạng phổ biến nhất:

• Gửi yêu cầu gỡ bằng văn bản, nêu rõ bạn chưa từng đồng ý và yêu cầu gỡ trong một thời hạn cụ thể.
• Lưu lại ảnh chụp màn hình trước khi họ gỡ.
• Lưu thư từ.
• Nếu không được gỡ, thông báo công khai trên trang cá nhân rằng bạn không có liên hệ với tạp chí đó.
• Báo cho cơ sở của bạn — đây là vấn đề uy tín liên quan tới cả cơ sở.
• Cảnh báo đồng nghiệp — thường nhiều người cùng bị.

Khi bị thêm tên vào bài báo

Nghiêm trọng hơn, vì bạn chịu trách nhiệm về nội dung mang tên mình:

• Liên hệ tác giả liên hệ và tạp chí ngay, bằng văn bản.
• Nêu rõ bạn không đóng góp và không đồng ý.
• Yêu cầu gỡ tên hoặc rút bài tuỳ mức độ.
• Báo cho cơ sở của bạn.
• Nếu bài có vấn đề về nội dung, việc tách bạch càng cấp thiết — đừng để lâu.

Trường hợp ngược lại cũng cần lưu ý: nếu ai đó thêm tên bạn với ý tốt, chẳng hạn để tri ân, việc đó vẫn không đúng. Hãy nói rõ với họ.

Khi bị mạo danh trong liên lạc

• Cảnh báo những người có thể bị liên hệ — đồng nghiệp, cộng tác viên.
• Đăng thông báo trên kênh chính thức của bạn.
• Báo cho bộ phận công nghệ thông tin của cơ sở.
• Nếu có yếu tố lừa đảo tài chính, báo cơ quan chức năng.
• Kiểm tra tài khoản của bạn — mạo danh đôi khi bắt đầu từ một tài khoản bị xâm nhập.

Khi công trình bị gán nhầm

• Mỗi nền tảng có cơ chế đính chính — tìm và dùng nó.
• Gỡ bài không phải của mình — quan trọng cả khi bài đó tốt, vì hồ sơ sai là hồ sơ không đáng tin.
• Nếu bài của bạn bị gán cho người khác, liên hệ nền tảng kèm bằng chứng.
• Gắn mã định danh vào mọi bài mới — đây là giải pháp gốc.

Khi bài bị đăng lại trái phép

• Kiểm tra quyền của bạn theo hợp đồng đã ký với nhà xuất bản — trong nhiều trường hợp nhà xuất bản mới là bên có quyền hành động.
• Liên hệ nhà xuất bản nếu họ giữ bản quyền.
• Gửi yêu cầu gỡ tới nơi đăng lại và tới nhà cung cấp dịch vụ nếu cần.
• Lưu bằng chứng.

Phòng ngừa

• Có mã định danh và dùng nó nhất quán — biện pháp căn bản nhất.
• Giữ một trang chính thức nêu rõ vị trí, vai trò và các hoạt động bạn thực sự tham gia. Đây là nơi để đối chiếu khi có nghi vấn.
• Cẩn thận khi nhận lời mời — đọc kỹ trước khi đồng ý làm biên tập viên hay tham gia hội đồng.
• Trả lời rõ ràng bằng văn bản khi từ chối, để không bị hiểu là im lặng đồng ý.
• Bảo mật tài khoản — xác thực hai bước, mật khẩu riêng cho từng dịch vụ.
• Cẩn thận với thư đáng ngờ xin thông tin hoặc yêu cầu đăng nhập.
• Kiểm tra định kỳ các hồ sơ mang tên bạn.

Bảo vệ danh tính của cả nhóm

• Người phụ trách nên kiểm tra định kỳ tên đơn vị và tên các thành viên.
• Cảnh báo người mới về các hình thức này — họ dễ bị nhắm tới vì chưa có kinh nghiệm.
• Có quy trình nội bộ khi phát hiện lạm dụng.
• Cơ sở nên có bộ phận hỗ trợ — nhiều nơi có và người làm nghiên cứu không biết.

Về mức độ phản ứng

Không phải mọi trường hợp đều cần xử lý mạnh:

• Gán nhầm do trùng tên — sửa hồ sơ là đủ.
• Trích dẫn công trình của bạn trong bối cảnh bạn không thích — đây là quyền của người khác, không phải lạm dụng.
• Nhắc tên bạn như một nguồn tham khảo — bình thường.
• Hàm ý bạn ủng hộ, tham gia, hoặc chịu trách nhiệm về điều bạn không làm — đây mới là vấn đề cần hành động.

Nguyên tắc phân biệt: câu hỏi là người đọc có thể hiểu sai rằng bạn có liên quan hay không.

Một điều đáng nhớ

Uy tín học thuật được xây bằng nhiều năm và có thể bị làm hỏng bởi việc người khác làm với tên bạn.

Vì vậy mười phút tra tên mình mỗi vài tháng, cộng với một mã định danh dùng nhất quán, là mức phòng vệ tối thiểu hợp lý — và nó bảo vệ thứ mà bạn không mua lại được.

Câu hỏi thường gặp