Xung đột lợi ích: khai báo không phải là thừa nhận sai

Đây là điểm bị hiểu nhầm nhiều nhất trong liêm chính nghiên cứu: xung đột lợi ích không có nghĩa là bạn đã làm sai điều gì.

Nó chỉ có nghĩa là bạn ở trong tình huống mà lợi ích cá nhân hoặc tài chính có thể ảnh hưởng tới phán đoán chuyên môn — dù trên thực tế nó có ảnh hưởng hay không.

Vì vậy khai báo không phải là thú nhận. Nó là cách để người khác tự đánh giá độ tin cậy của kết quả.

Các dạng thường gặp

Về tài chính:

• Nhận tài trợ từ đơn vị có lợi ích trong kết quả.
• Nhận thù lao tư vấn từ bên liên quan.
• Sở hữu cổ phần hoặc quyền lợi trong doanh nghiệp liên quan.
• Có bằng sáng chế hoặc quyền sở hữu trí tuệ liên quan tới kết quả.
• Được tài trợ đi hội thảo, đi công tác.
• Nhận thù lao viết bài hoặc báo cáo.

Không phải tài chính:

• Quan hệ cá nhân hoặc gia đình với người trong nhóm được đánh giá.
• Cạnh tranh trực tiếp với nhóm khác.
• Từng có mâu thuẫn với tác giả.
• Cam kết công khai với một quan điểm — điều này tạo áp lực bảo vệ nó.
• Lợi ích về sự nghiệp gắn với một kết quả cụ thể.
• Vai trò kép — vừa là người đánh giá vừa là người có lợi từ kết quả đánh giá.

Của tổ chức: cơ sở của bạn có quan hệ tài chính với bên liên quan.

Vì sao quan trọng

Cơ chế ảnh hưởng thường tinh vi hơn nhiều so với hình dung về sự thiên vị cố ý:

• Thiết kế nghiên cứu — câu hỏi nào được đặt ra, so sánh với cái gì, đo trong bao lâu.
• Lựa chọn cách phân tích trong các phương án đều hợp lý.
• Diễn giải kết quả — nhấn mạnh phần nào, giải thích thế nào với kết quả không rõ ràng.
• Thiên lệch công bố — kết quả không thuận lợi ít được công bố hơn.
• Ảnh hưởng vô thức — điều này tác động lên tất cả mọi người, kể cả người tự cho là khách quan. Đây là điểm quan trọng nhất.

Hệ quả thực tế: việc nhận ra rằng mình có thể bị ảnh hưởng là bước đầu tiên để giảm ảnh hưởng đó. Người tin rằng mình hoàn toàn khách quan là người ít phòng vệ nhất.

Khai báo ở đâu

• Trong bài báo — hầu hết tạp chí yêu cầu mục về nguồn tài trợ và xung đột lợi ích.
• Với cơ sở của bạn theo quy định nội bộ.
• Khi tham gia hội đồng — xét duyệt đề tài, xét chức danh, tuyển dụng.
• Khi làm phản biện.
• Khi tư vấn chính sách.
• Trong bài trình bày tại hội thảo.
• Khi phát biểu với báo chí về chủ đề bạn có lợi ích liên quan.

Khai báo thế nào

• Cụ thể — nêu rõ đơn vị nào, hình thức gì, giai đoạn nào. Câu khai báo chung chung không phục vụ mục đích nào.
• Đầy đủ — kể cả những gì bạn nghĩ không đáng kể.
• Kịp thời — khai báo trước, không đợi bị hỏi.
• Cập nhật khi tình huống thay đổi.
• Nêu cả khi đã kết thúc — quan hệ trong vài năm gần đây thường vẫn cần nêu.

Phép thử hữu ích: nếu điều này bị phát hiện sau khi công bố, người đọc có cảm thấy lẽ ra họ nên được biết không? Nếu có, hãy khai báo.

Nguyên tắc thực tế: khi phân vân thì khai báo. Chi phí của việc khai báo thừa gần bằng không; chi phí của việc thiếu có thể là uy tín của cả sự nghiệp.

Với vai trò phản biện và hội đồng

Đây là nơi xung đột lợi ích ảnh hưởng trực tiếp tới người khác:

• Từ chối khi có xung đột rõ — bạn cạnh tranh trực tiếp, có quan hệ với tác giả hoặc ứng viên, hoặc có lợi ích trong kết quả.
• Khai báo khi không rõ ràng và để người tổ chức quyết định.
• Rút khỏi phần thảo luận về nội dung mình liên quan.
• Không dùng thông tin từ bản thảo hoặc hồ sơ bạn đánh giá cho công việc của mình.
• Không trì hoãn công trình của người cạnh tranh — đây là vi phạm nghiêm trọng.
• Trong cộng đồng nhỏ, việc quen biết là không tránh khỏi — điều quan trọng là khai báo mức độ quan hệ và để người tổ chức cân nhắc.

Khi hợp tác với doanh nghiệp

Hợp tác này có giá trị thật và không nên bị coi là đáng ngờ mặc định. Nhưng cần làm đúng cách:

Các điều khoản cần chú ý khi ký:

• Quyền công bố kết quả bất kể chúng thuận lợi hay không. Đây là điều khoản quan trọng nhất.
• Thời gian trì hoãn công bố — bên tài trợ có thể xin xem trước để bảo vệ bí mật kinh doanh; điều này chấp nhận được nếu thời gian hợp lý và họ không có quyền chặn.
• Quyền kiểm soát nội dung — bên tài trợ không nên có quyền quyết định nội dung khoa học.
• Quyền với dữ liệu sau khi dự án kết thúc.
• Điều kiện chấm dứt nếu kết quả không như mong đợi.

Điều nên tránh: điều khoản cho phép chặn công bố, điều khoản buộc đạt một kết quả cụ thể, thù lao gắn với kết quả nghiên cứu, và yêu cầu không nêu nguồn tài trợ.

Việc nên làm: chuyển thoả thuận cho bộ phận pháp lý hoặc quản lý khoa học của cơ sở — đây là việc của họ.

Giữ tính độc lập trong quá trình

• Đăng ký trước thiết kế nghiên cứu nếu ngành có cơ chế này.
• Quyết định phương pháp phân tích trước khi xem dữ liệu.
• Công bố cả kết quả không thuận lợi.
• Có người ngoài dự án xem xét phân tích và diễn giải.
• Ghi lại các quyết định về phương pháp và lý do.
• Chia sẻ dữ liệu và mã để người khác kiểm chứng.

Khi bị gây áp lực

• Ghi lại — nội dung, thời gian, ai nói.
• Tham chiếu tới thoả thuận đã ký.
• Báo cho người phụ trách tại cơ sở — đừng xử lý một mình.
• Không sửa kết quả. Đây là ranh giới không có ngoại lệ.
• Chấp nhận rằng có thể mất tài trợ — khó nhưng danh tiếng của bạn kéo dài lâu hơn một dự án.

Với nghiên cứu sinh: nếu người gây áp lực là người hướng dẫn hoặc người có ảnh hưởng tới bạn, hãy tìm người thứ ba — bộ phận phụ trách liêm chính nghiên cứu, hoặc một người có kinh nghiệm mà bạn tin.

Một điều đáng nhớ

Uy tín khoa học dựa trên giả định rằng kết luận của bạn đến từ dữ liệu, không từ nơi trả tiền.

Khai báo minh bạch không làm giảm giá trị công trình của bạn — nó cho phép người đọc đánh giá đầy đủ, và chính điều đó làm cho kết luận của bạn đáng tin.

Câu hỏi thường gặp