Rời học thuật: chuẩn bị hồ sơ cho một thị trường khác

Ở phần lớn ngành, số người tốt nghiệp tiến sĩ nhiều hơn đáng kể so với số vị trí học thuật ổn định. Hệ quả là đa số sẽ làm việc ngoài học thuật.

Điều này không được chuẩn bị trong chương trình đào tạo, và nhiều người bước vào thị trường lao động mà không biết cách nói về những gì mình làm được.

Vấn đề không phải thiếu kỹ năng

Đây là điểm cần làm rõ trước: người làm nghiên cứu có nhiều kỹ năng mà thị trường cần. Vấn đề là họ diễn đạt chúng bằng ngôn ngữ mà nhà tuyển dụng không nhận ra.

Những gì bạn thực sự có:

• Nghiên cứu độc lập — xác định câu hỏi, tìm phương pháp, thực hiện, đánh giá kết quả.
• Quản lý dự án dài hạn không có người giám sát hằng ngày. Đây là điều rất ít người trẻ có.
• Phân tích dữ liệu và tư duy định lượng tuỳ ngành.
• Viết và trình bày nội dung phức tạp cho các đối tượng khác nhau.
• Học nhanh một lĩnh vực mới — bạn đã làm việc này nhiều lần.
• Đánh giá bằng chứng và nhận ra lập luận yếu.
• Làm việc với sự bất định và với thất bại.
• Giảng dạy, đào tạo, hướng dẫn.
• Làm việc quốc tế và đa văn hoá.

Viết lại hồ sơ

Đây là nơi người ta mắc lỗi nhiều nhất.

• Lý lịch khoa học và hồ sơ xin việc là hai loại khác nhau. Lý lịch khoa học liệt kê đầy đủ; hồ sơ xin việc ngắn và tập trung vào kết quả — thường một tới hai trang.
• Bỏ danh sách công bố đầy đủ. Nêu con số và một hai công trình tiêu biểu nếu liên quan.
• Dịch chuyên môn sang ngôn ngữ lĩnh vực đích. Thay vì nêu tên đề tài luận án, nêu bạn đã quản lý một dự án ba năm, xử lý bộ dữ liệu quy mô nào, dùng công cụ gì, và đưa ra kết luận gì.
• Nêu kết quả cụ thể, không chỉ mô tả công việc.
• Bỏ thuật ngữ chuyên ngành hẹp.
• Nhấn mạnh kỹ năng chuyển được hơn là nội dung chuyên môn hẹp.
• Đọc mô tả công việc và dùng từ ngữ của họ khi mô tả những gì bạn làm được.

Phép thử: đưa hồ sơ cho một người ngoài ngành đọc. Nếu họ không nói lại được bạn làm được gì, hồ sơ cần viết lại.

Tìm hướng phù hợp

Các hướng phổ biến, tuỳ ngành:

• Nghiên cứu và phát triển trong doanh nghiệp.
• Phân tích dữ liệu.
• Tư vấn — chiến lược, kỹ thuật, chính sách.
• Chính sách công — cơ quan nhà nước, tổ chức quốc tế, viện nghiên cứu chính sách.
• Quản lý dự án và quản lý nghiên cứu — kể cả trong chính trường đại học.
• Xuất bản và truyền thông khoa học.
• Giáo dục và đào tạo ngoài bậc đại học.
• Các vị trí chuyên môn tuỳ ngành.
• Khởi nghiệp dựa trên chuyên môn.

Cách tìm hiểu thật:

• Nói chuyện với người đã chuyển ra — hỏi một ngày làm việc thật gồm gì, phần nào họ thích và phần nào không.
• Đọc mô tả công việc thật trên các trang tuyển dụng — xem người ta thực sự yêu cầu gì.
• Tìm cựu sinh viên của chương trình bạn học — nhiều nơi có mạng lưới.
• Thử một dự án nhỏ trong lĩnh vực đó nếu có thể.

Chuẩn bị từ sớm

Nếu bạn còn đang học hoặc đang ở vị trí tạm thời:

• Đừng đợi tới năm cuối.
• Xây kỹ năng bổ trợ — phân tích dữ liệu, lập trình, quản lý dự án, viết cho công chúng. Nhiều thứ học được miễn phí.
• Nhận việc ngoài phạm vi luận án — dự án hợp tác với doanh nghiệp, tư vấn ngắn hạn, thực tập.
• Giữ hồ sơ về những gì bạn làm được, không chỉ về công bố.
• Mở rộng mạng lưới ngoài giới học thuật.
• Tham gia các sự kiện nghề nghiệp ngoài hội thảo chuyên ngành.

Về việc lo bị coi là không tận tâm: ở nhiều nơi, việc chuẩn bị cho hướng ngoài học thuật vẫn bị nhìn không thiện cảm. Nếu môi trường của bạn như vậy, hãy làm việc đó một cách kín đáo — nhưng vẫn làm.

Phỏng vấn

• Chuẩn bị trả lời vì sao bạn rời học thuật — trả lời như một lựa chọn, không như một lời biện minh.
• Đưa ví dụ cụ thể thay vì mô tả chung — nhà tuyển dụng ngoài học thuật thường hỏi về tình huống cụ thể bạn đã xử lý.
• Cho thấy bạn hiểu công việc thực tế của vị trí đó.
• Nêu kinh nghiệm làm việc nhóm và làm theo hạn.
• Đừng nói xấu học thuật — nó không giúp gì và nó gợi ý bạn có thể sẽ nói tương tự về nơi mới.
• Chuẩn bị cho lo ngại rằng bạn sẽ chán — cho thấy bạn hiểu và muốn công việc này cụ thể.

Về kỳ vọng

• Tìm hiểu mức thị trường thật cho vị trí và kinh nghiệm của bạn.
• Bằng tiến sĩ không tự động chuyển thành vị trí cao — ở nhiều nơi bạn bắt đầu ở mức tương đương người có vài năm kinh nghiệm.
• Tốc độ khác — ngoài học thuật thường yêu cầu ra kết quả nhanh hơn và chấp nhận mức hoàn hảo thấp hơn.
• Bạn sẽ không kiểm soát đề tài như trước — đây là điều nhiều người thấy khó nhất.
• Bù lại: giờ giấc rõ ràng hơn, thu nhập ổn định hơn, và với nhiều người là ít bất định hơn hẳn.

Phần tâm lý

Ít được nói tới nhưng ảnh hưởng thật:

• Rời học thuật không phải thất bại. Quan niệm này phổ biến trong môi trường đào tạo và nó gây hại thật cho nhiều người.
• Cảm giác mất mát là bình thường — bạn đã đầu tư nhiều năm và một phần bản sắc gắn với vai trò đó.
• Cảm giác lãng phí thời gian là phổ biến nhưng thường không đúng — kỹ năng bạn có là thật.
• Có thể mất quan hệ với đồng nghiệp cũ, và điều này buồn.
• Nói chuyện với người đã chuyển — họ hiểu quá trình này hơn ai hết.
• Nếu khó vượt qua, hỗ trợ tâm lý giúp được.

Giữ cửa mở

• Giữ mã định danh và hồ sơ công bố.
• Duy trì vài quan hệ trong ngành.
• Cân nhắc cộng tác bán thời gian — giảng dạy thỉnh giảng, đồng hướng dẫn, phản biện.
• Việc quay lại là có thể ở một số ngành, đặc biệt khi bạn mang kinh nghiệm thực tiễn về.

Với người hướng dẫn và cơ sở đào tạo

• Nói thật về thị trường ngay từ khi tuyển sinh.
• Công bố số liệu về việc làm của người đã tốt nghiệp.
• Ủng hộ cả hai hướng — coi việc ra ngoài là thất bại gây hại cho người học và không phản ánh thực tế.
• Tạo cơ hội tiếp xúc với các lĩnh vực ngoài học thuật.
• Đào tạo kỹ năng chuyển được như một phần chính thức của chương trình.

Một điều đáng nhớ

Giá trị của quá trình đào tạo nghiên cứu nằm ở những gì bạn trở thành có khả năng làm — không nằm ở việc bạn ở lại trong một hệ thống cụ thể.

Người dùng khả năng nghiên cứu để giải quyết vấn đề trong doanh nghiệp, trong chính sách, hay trong cộng đồng không đi chệch khỏi mục đích của việc đào tạo đó — họ đang thực hiện nó ở nơi khác.

Câu hỏi thường gặp