Hướng dẫn nghiên cứu sinh: kỹ năng không ai dạy người hướng dẫn

Một người trở thành người hướng dẫn vì họ giỏi nghiên cứu. Không ai kiểm tra xem họ có biết hướng dẫn không, và ở phần lớn nơi không có đào tạo nào cho việc này.

Kết quả: chất lượng hướng dẫn phụ thuộc gần như hoàn toàn vào may mắn — và nó là yếu tố ảnh hưởng nhiều nhất tới trải nghiệm của một nghiên cứu sinh.

Nhận thức về chênh lệch quyền lực

Đây là điểm nền tảng của mọi thứ khác.

Bạn ảnh hưởng tới tiến độ, công bố, thư giới thiệu, cơ hội, và với người nước ngoài là cả tình trạng cư trú của họ. Người học biết điều đó.

Hệ quả thực tế:

• Lời gợi ý của bạn được nghe như mệnh lệnh. Hãy nói rõ khi điều gì đó là tuỳ chọn.
• Họ khó nói không với việc bạn nhờ, kể cả việc ngoài phạm vi nghiên cứu của họ.
• Họ ngại nêu vấn đề vì sợ ảnh hưởng.
• Họ có thể đồng ý mà chưa hiểu để không bị coi là kém.

Cách xử lý: chủ động tạo không gian để họ nói — hỏi trực tiếp, hỏi nhiều lần, và phản ứng tốt khi họ nêu vấn đề. Lần đầu bạn phản ứng khó chịu là lần cuối họ nói thật.

Thiết lập kỳ vọng từ đầu

Phần lớn xung đột đến từ kỳ vọng không được nói ra. Nên bàn ngay từ đầu:

• Tần suất gặp và hình thức.
• Thời gian phản hồi cho bản thảo — nêu con số thực tế bạn giữ được, không nêu con số đẹp.
• Cách trao đổi và giờ nào là ngoài giờ.
• Kỳ vọng về thời gian làm việc — nói rõ nếu bạn không mong họ làm cuối tuần.
• Mức độ tự chủ mong đợi ở từng giai đoạn.
• Nguyên tắc về quyền tác giả.
• Kế hoạch tiến độ và các mốc.
• Điều gì họ có thể mong đợi ở bạn — điều này thường bị bỏ qua.

Ghi lại và rà lại mỗi năm. Nhiều nơi có mẫu thoả thuận hướng dẫn; nếu không có, một trang tự viết cũng đủ.

Phản hồi

• Kịp thời quan trọng hơn chi tiết. Phản hồi nhanh và vừa phải hữu ích hơn phản hồi rất kỹ sau ba tháng.
• Phân biệt điều bắt buộc sửa với gợi ý — người học không đoán được và thường cố sửa tất cả.
• Cụ thể và có thể hành động được — chỉ ra vấn đề ở đâu và hướng xử lý.
• Nêu điểm mạnh, không chỉ thiếu sót. Người không biết mình làm đúng chỗ nào sẽ sửa cả chỗ đúng.
• Phản hồi về công trình, không về con người.
• Đề nghị gửi từng phần thay vì cả chương — nhanh hơn cho cả hai.
• Nếu không kịp đọc, báo sớm và hẹn lại. Im lặng là điều gây lo lắng nhất.

Khi người học gặp khó

Chú ý dấu hiệu:

• Tránh gặp, trả lời chậm dần.
• Tiến độ dừng mà không có lời giải thích.
• Thay đổi rõ về tinh thần hoặc ngoại hình.
• Rút khỏi nhóm.
• Nói về việc bỏ.

Cách tiếp cận:

• Hỏi trực tiếp và riêng tư — dạo này em thế nào, có gì đang khó không.
• Nghe trước, đừng vội đưa giải pháp.
• Biết giới hạn của mình — bạn không phải chuyên gia tâm lý.
• Biết chỉ đường — dịch vụ tư vấn của trường, bộ phận hỗ trợ sinh viên quốc tế, bộ phận đào tạo.
• Với dấu hiệu nghiêm trọng — nói về tuyệt vọng, về việc mọi người tốt hơn nếu không có mình — coi đây là việc khẩn cấp, đừng để họ một mình, và giúp họ tiếp cận hỗ trợ chuyên môn ngay.
• Linh hoạt về tiến độ khi có hoàn cảnh thật.
• Biết các phương án — bảo lưu, giảm tải, đổi đề tài — và nêu chúng ra, vì người học thường không biết là có.

Những điều không nên làm

• Giao việc ngoài phạm vi nghiên cứu của họ như việc thường xuyên.
• Dùng sự sỉ nhục làm phương pháp — nó không hiệu quả và để lại hậu quả lâu dài.
• So sánh giữa các nghiên cứu sinh.
• Nhắn tin công việc đêm và cuối tuần — nếu bạn làm giờ đó, hẹn giờ gửi.
• Giữ họ lại quá lâu vì họ có ích cho nhóm.
• Nhận quá nhiều người so với thời gian bạn có.
• Chiếm ý tưởng hoặc để tên mình ở vị trí không xứng đáng.
• Bắt đầu quan hệ tình cảm với người bạn hướng dẫn — chênh lệch quyền lực khiến sự đồng thuận không thể sạch, và phần lớn cơ sở có quy định về việc này.

Xây dựng sự độc lập

Mục tiêu của hướng dẫn là làm cho họ không cần bạn nữa:

• Chuyển dần quyền quyết định — năm đầu bạn dẫn nhiều, năm cuối họ dẫn.
• Để họ mắc lỗi nhỏ và tự sửa, thay vì ngăn mọi sai sót.
• Khuyến khích họ trình bày ở hội thảo và trả lời câu hỏi một mình.
• Giới thiệu họ với người trong ngành.
• Khuyến khích hợp tác ngoài nhóm.
• Cho họ dẫn một bài báo từ đầu tới cuối.
• Dạy các kỹ năng ngoài chuyên môn — viết đề xuất, phản biện, quản lý dự án.

Chuẩn bị cho sau tốt nghiệp

• Nói thật về thị trường việc làm trong ngành, sớm chứ không phải ở năm cuối.
• Ủng hộ cả hướng ngoài học thuật — phần lớn người tốt nghiệp sẽ đi hướng đó, và việc coi đó là thất bại gây hại thật.
• Giúp họ xây mạng lưới rộng hơn nhóm của bạn.
• Viết thư giới thiệu tử tế và đúng hạn.
• Giữ liên lạc sau khi họ rời đi.

Tự đánh giá

Vài câu hỏi đáng tự hỏi mỗi năm:

• Người tôi hướng dẫn có dám nói với tôi khi có vấn đề không?
• Họ có tiến bộ về sự độc lập không, hay vẫn phụ thuộc như năm đầu?
• Tôi có phản hồi đúng hạn không?
• Tỉ lệ hoàn thành của người tôi hướng dẫn thế nào?
• Họ đi đâu sau khi tốt nghiệp?
• Tôi có nhận nhiều hơn khả năng của mình không?

Nguồn thông tin tốt nhất: hỏi thẳng người bạn đang hướng dẫn, và hỏi người đã tốt nghiệp — họ nói thật hơn khi đã không còn phụ thuộc.

Một điều đáng nhớ

Nghiên cứu sinh sẽ quên phần lớn nội dung chuyên môn bạn dạy họ. Điều họ nhớ là cách bạn đối xử với họ trong giai đoạn khó nhất của sự nghiệp họ.

Và đó cũng là điều họ sẽ mang theo khi chính họ trở thành người hướng dẫn.

Câu hỏi thường gặp